Baharyň başlangyjy, şeýle hem Liçun diýlip atlandyrylýar, Hytaýyň däp bolan gün atalar ulgamynda ilkinji adalga bolup, müňlerçe ýyl bäri dowam edýän çuňňur medeni manylary we uzak wagtlap dowam edýän halk däplerini özünde jemleýär. Ol sowuk gyşdan ýyly ýaza aýdyň geçişi alamatlandyrýar, ähli jandarlar - kiçi ot ýapraklary, uly agaçlar, kiçi mör-möjekler we uly haýwanlar üçin täzeden dogluşy, ösüşi we täze başlangyjy alamatlandyrýar. Bu adalga hytaý medeniýetiniň möhüm bölegi bolup, dünýäde hytaýlylar tarapyndan giňden ykrar edilýär we dabaralanýar, daşary ýurtlardaky hytaýlylary medeni kökleri bilen baglanyşdyrýan we ata-babalarynyň däp-dessurlary bilen çuňňur gatnaşyklary saklamaga kömek edýän möhüm köpri bolýar.
Gadymy Hytaýda döräp başlan Baharyň başlangyjy uzak taryhyň dowamynda ösüp, kämilleşip, oba hojalyk siwilizasiýasy bilen bilelikde ösüpdir. Gadymy adamlar asman jisimleriniň, howa şertleriniň we tebigy hadysalaryň üýtgeşmelerini üns bilen synlap, ýyly Gün şertlerine bölüpdirler - bu ulgam gündelik oba hojalyk işlerini dolandyrmakda möhüm rol oýnapdyr. Baharyň başlangyjy ilki başda irki döwürlerde adamlaryň iýmit we ýaşaýyş üçin tebigata berk bagly bolan sekiz Gün şertleriniň bir bölegi bolupdyr. Soňra, Günbatar Han dinastiýasy döwründe, ol dürli sebitlerde resmi taýdan hasaba alnan we wagyz edilen ýigrimi dört Gün şertleri ulgamynyň ilkinjisi bolupdyr. Bu ulgam oba hojalyk durmuşy bilen ýakyndan baglanyşykly bolup, daýhanlara ekmäge haçan taýýarlanmalydygyny, ekinlere ideg etmelidigini we hasyl ýygnamalydygyny aýdyp, gadymy adamlaryň tebigat bilen bile ýaşamakdaky we möwsümleýin üýtgeşmelere uýgunlaşmakdaky paýhasyny görkezýär.
Baharyň başlangyjy gelende, tebigatda inçe, ýöne manyly üýtgeşmeler bolup geçýär, bu bolsa sowuklygyň gutarandygyny we täzelenmegiň başlandygyny görkezýär. Sowuk ýel kem-kemden peselýär, onuň ýerine ýumşak ýylylyk getirýän ýumşak ýeller gelýär. Gün şöhlesi ýylylaşýar we has uzak dowam edýär, otlardan we agaç şahalaryndan doňlary ereýär. Doňan derýalar eremäge başlaýar, buz suwa ereýän mahaly kiçi derýalar ýene-de akýar. Gyşky ukyda ýatan mör-möjekler uzak wagtlap ukydan oýanýarlar, täze daş-töweregi öwrenmek üçin çykýarlar, şol bir wagtyň özünde ýumşak tumurcuklar agaç şahalarynda ösüp, kiçijik ýaşyl ýapraklara öwrülýär. Otlar topragyň içinden geçip, ýagty ýaşyl janlylyk alamatlaryny görkezýär. Käbir demirgazyk sebitlerde henizem sowuk howa ýa-da wagtal-wagtal gar ýagsa-da, umumy meýil ýylylyga we täzelenmäge tarap üýtgeýär, adamlara berk gyşyň gutarandygyny we janly ýazyň täze mümkinçilikler bilen gelýändigini ýatladýar.
Baharyň başlangyjyny bellemek üçin asyrlardan bäri dürli gyzykly halk däp-dessurlary miras galdyrylyp gelýär we köp däp-dessurlar häzirki wagtda hem dowam edýär, adamlary medeni mirasy bilen baglanyşdyrýar. Meşhur däp-dessurlaryň biri baharyň energiýasyny iýmit arkaly kabul etmegi alamatlandyrýan "Bahary dişlemek" däbidir. Adamlar bahary garşylamak üçin ýaz blinçikleri, ýazlyk rulonlar we turp ýaly ýörite iýmitleri iýýärler, olaryň her biri özboluşly manylara eýedir. Bahar blinçikleri inçe we ýumşak bolýar, adatça täze gök önümler we beýleki içlikler bilen örtülip, baharyň täzeliginiň jemlenmegini aňladýar. Bahar rulonlary içlikleri inçe hamyra dolap, altyn reňke girýänçä gyzardyp ýasalýar, bu bolsa bereketi we ýylylygy alamatlandyrýar. Turplar gyşdan bedeni toksinlerden arassalap, täze möwsüm üçin saglyk getirýändigine ynanýarlar. Dürli sebitlerde "Bahary dişlemek" iýmitlerinde az tapawutlar bar - käbirleri et içliklerini goşýar, beýlekileri bolsa diňe gök önümlerden ybarat wariantlary saýlaýarlar - ýöne hemmesi baharyň janlylygyny kabul etmek islegini döredýär.
Bahar sygyryny urmak oba hojalyk jemgyýetlerinde çuňňur kök uran başga bir möhüm däpdir, ol mallaryň ekerançylyk üçin möhüm bolan oba hojalyk jemgyýetlerinde çuňňur kök urupdyr. Gadymy adamlar sygyrlary toýundan ýa-da kagyzdan ýasap, olary reňkli kagyz zolaklary bilen bezeýärdiler, bu bolsa hasylyň, bereketiň we bol däne alamatydyr. Baharyň başlangyjynda ýerli ýaşulular ýa-da resmiler dabaralary geçirýärdiler, bahar sygyryny sögüt gamçylary bilen urýardylar we geljek ýylda bol däne we bagt diläp doga edýärdiler. Bu däp mallaryň oba hojalyk önümçiliginde ähmiýetinden gelip çykýardy - mallar daýhanlara meýdanlary sürmäge, ekin ekmäge we agyr ýükleri daşamaga kömek edýärdi. Bahar sygyryny urmak ýeri gyşky ukudan oýarmagy, daýhanlary täze ekiş möwsümine başlamaga höweslendirmegi we bereketli ýyl üçin garaşýanlaryny bildirmegi maksat edinýär. Häzirki wagtda käbir oba ýerlerinde däp-dessury saklamak, ýerli ýaşaýjylary we syýahatçylary baýramçylyklara gatnaşmaga çekmek üçin bu çäre geçirilýär.
Beýleki däp-dessurlara Bahary garşylamak, Bahar bezeglerini dakynmak we uçurtma uçurmak girýär, bularyň her biri baýramçylyklara şatlyk we many goşýar. Bahary garşylamak aslynda gadymy döwürlerde imperatorlar tarapyndan geçirilýän uly dabara bolup, olar resmileri Bahar Hudaýyna sežde etmäge we hasyl hem-de milli parahatçylyk üçin doga etmäge çagyrýardylar. Soňra ol meşhur halk işine öwrüldi: adamlar Bahar habarçysy hökmünde geýinip, obalarda we şäherlerde aýlanyp, şatlyk ýaýratmak üçin "Bahar gelýär" diýip gygyrýardylar. Ýaş gyzlar köplenç reňkli ýüpek bilen garlawaç ýa-da gül şekilli kiçijik bezegleri ýasap, olary saçlaryna dakyp ýa-da şahalara asyp goýýardylar - bu şekiller şowlulygy, bagty we baharyň gelmegini alamatlandyrýar. Uçurtma uçurmak hem meşhurdyr, sebäbi bahar şemaly ýumşak we durnukly bolup, uçurtma uçurmak üçin ajaýypdyr. Adamlar dürli görnüşdäki we ululykdaky uçurtma uçurýarlar, munuň şowlulyk getirýändigine ynanýarlar, betbagtçylygy kowýarlar we açyk howada arassa howadan lezzet almak arkaly saglygy gowulaşdyrýarlar.
Baharyň başlangyjyny daşary ýurtly hytaýlylar hem belleýärler, olar däp-dessurlary ýerli durmuşa uýgunlaşdyryp, esasy medeni özenini saklap galdylar. Iri hytaý jemgyýetleriniň ýaşaýan Singapur we Malaýziýa ýaly ýurtlarda adamlar bu güni bellemek üçin dürli çäreleri geçirýärler. Mysal üçin, köp hytaýlylar geljek üçin pul ýygnamagy we täze ýylda baýlyk we rowaçlyk arzuw etmegi alamatlandyrýan Baharyň başlangyjynda banklara pul goýýarlar. Şeýle hem, olar ybadathanalarda ýa-da jemgyýetçilik merkezlerinde doga edýärler, kiçi bahar sygyrlarynyň şekillerini göterýärler we maşgala agzalaryna bagt, saglyk we bagt arzuw etmek üçin gurbanlyk berýärler. Bu bolsa Baharyň başlangyjynyň dünýä hytaýlylary üçin möhüm medeni nyşana öwrülendigini, däp bolan medeniýeti nesillere geçirmekde we daşary ýurtly hytaý jemgyýetleriniň arasyndaky gatnaşyklary berkitmekde kömek edendigini subut edýär.
Halk däp-dessurlaryndan başga-da, “Baharyň başlangyjy” hytaý edebiýatyna we sungatyna çuňňur täsir edip, bu terminiň gözelligini wasp edýän san-sajaksyz eserleri ylhamlandyrýar. Gadymy şahyrlar bahar sahnalaryny - açylýan gülleri, ýumşak şemallary we janly haýwanlary suratlandyrýan goşgular ýazyp, täze başlangyçlara bolan höwesi we tebigatyň gözelligine bolan hormaty beýan edipdirler. Suratkeşler baharyň başlangyjy bilen baglanyşykly peýzažlary we halk işlerini çekip, möwsümiň many-mazmunyny we medeni ähmiýetini beýan edipdirler. Bu eserler adamlaryň tebigata bolan söýgüsini we möwsümleýin sikllere hormatyny görkezýär. Häzirki wagtda hem “Baharyň başlangyjy” hytaý medeniýetiniň möhüm bölegi bolmagynda galýar: mekdepler we jemgyýetler ýaşlara medeni mirasy düşünmäge we miras almaga kömek etmek üçin bahar bezeglerini ýasamak ýa-da gün şertleri barada gürrüň etmek ýaly däp-dessurlary ornaşdyrmak üçin çäreler geçirýärler.
Gündelik durmuşda adamlar baharyň gelmegi bilen durmuş ýörelgelerini üýtgedýärler, möwsümleýin üýtgeşmelere uýgunlaşmak üçin gadymy paýhasa eýerýärler. Olar saglyga has köp üns berýärler, ýeňil, täze iýmitlenmäge üns berýärler, ýagny bahar üçin amatly we iýmit maddalaryna baý diýlip hasaplanylýan sogan, ispanak we bambuk şahalary ýaly möwsümleýin gök önümler bilen iýmitlenýärler. Köp adamlar şeýle hem ýyly howadan we arassa howadan lezzet almak üçin, bedenlere we aňlara gyşdan ýaza geçmäge uýgunlaşmaga kömek etmek üçin pyýada ýöremek, pyýada ýöremek ýa-da uçurtma uçurmak ýaly açyk howada has köp iş edýärler. Mundan başga-da, köp adamlar täze meýilnamalar düzmek, maksatlar goýmak ýa-da taslamalary başlamak üçin bu mümkinçilikden peýdalanýarlar, sebäbi baharyň başlangyjy täze başlangyjy alamatlandyrýar. Ol adamlara gyş nähili sowuk bolsa-da, baharyň hemişe gelýändigini, umyt, güýç we täzeden başlamak üçin mümkinçilikler getirýändigini ýatladýar.
Baharyň başlangyjy diňe bir gün şöhlesi däl; ol gadymy halkyň paýhasyny, tebigata hormat goýmagy we gowy durmuşa ymtylmagy özünde jemleýän hytaý medeni mirasynyň gymmatly daşaýjysydyr. Ol tebigaty, oba hojalygyny we ynsan durmuşyny berk baglanyşdyrýar, müňlerçe ýyl bäri hytaý medeniýetinde gymmatly hasaplanýan adamlar bilen tebigat arasyndaky sazlaşykly gatnaşygy görkezýär. Hytaý halky tarapyndan bütin dünýäde baýram edilýän bu däp medeni alyş-çalşygy hem goldaýar, dünýäniň hytaý däp-dessurlary we onuň gymmatlyklary barada has köp düşünmegine kömek edýär. Bu ebedi däp taryhy, däp-dessurlary we geljege bolan umytlary özünde jemleýär, nesillerden-nesle geçýär we her ýyl adamlara umyt, şatlyk we güýç getirýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 4-nji fewraly
