habarlar

1931-nji ýylyň 18-nji sentýabryndaky waka diňe bir Demirgazyk-Gündogar Hytaýa harby basylyp alyş getirmän, eýsem, ýönekeý adamlaryň ýolbaşçylygyndaky ýerli ilatyň garşylyk görkezmegine hem sebäp boldy. Daýhanlardan we işçilerden başlap, okuwçylara we mugallymlara çenli, dürli ýaşdaky we geçmişdäki erkekler we aýallar öz öýlerini, jemgyýetlerini we ýaşaýyş durmuşlaryny ýapon çozuşlaryndan goramak üçin birleşdiler. Bu garşylyk, giň taryhy hekaýalarda köplenç gözardy edilse-de, Demirgazyk-Gündogar Hytaý halkynyň durnuklylygynyň we batyrlygynyň subutnamasydy.

Garşylygyň iň görnükli görnüşleriniň biri meýletin goşunlaryň döredilmegidi. Ýaponiýanyň basyp alyşyndan birnäçe hepde soň dörän bu toparlar resmi harby taýýarlygy bolmadyk, ýöne öz watany üçin söweşmek üçin janyny howp astyna goýmaga taýyn bolan raýatlardan ybaratdy. Ilkinji meýletin goşun 1931-nji ýylyň sentýabr aýynyň ahyrynda Lýaoning welaýatynda döredildi, oňa öňki polisiýa işgäri Huang Sýan Şeng ýaly ýerli watançylar ýolbaşçylyk etdi. Ol ýapon goşunlarynyň öz ata-baba obasyny ýakandygyny görenden soň goňşularyny jemledi. Onuň häzirki wagtda Şenýan garşylyk muzeýinde saklanýan gündeligindäki gürrüňi ýarag almak baradaky agyr karary şeýle beýan edýär: "Basgynçylar ekinlerimizi ele geçirende, çagalarymyzyň aç galandygyny gördük; söweşmekden başga nähili çäremiz bardy?"

Indiki aýlaryň dowamynda Demirgazyk-Gündogarda "Demirgazyk-Gündogar Meýletinçi Goşuny", "Ýaponiýa garşy Milli Halas Ediş Goşuny" we "Demirgazyk-Gündogar Hytaýyň Halk Azat Ediş Goşuny" ýaly atlary bilen meňzeş toparlar döräp başlady. Bu goşunlaryň sany dürli-dürlidi - käbirleriniň sany bary-ýogy birnäçe onlukdy, beýlekileri bolsa müňlerçe adama ýetdi - ýöne olaryň ählisiniň umumy maksady bardy: ýapon goşunlaryny öz watanyndan çykarmak. Mysal üçin, Jilin Halk Öz-özüňi Goramak Güýçleri tutuş maşgalalaryň işe goşulan "maşgala birlikleriniň" ulgamyny gurady. Bir obada Çžan maşgalasy - kakasy, iki ogly we hatda 16 ýaşly gyzy - hemmesi bilelikde söweşdi, gyzy bolsa ýaralananlary bejermek üçin dermanlyk ösümlikler baradaky bilimlerini ulandy.

Bu meýletin goşunlaryň ulanan taktikalary sebitiň relýefine, ýagny gür tokaýlara, giň düzlüklere we daglyk ýerlere laýyklaşdyryldy. Olar partizan urşuna bil bagladylar, ýapon postlaryna garaşylmadyk hüjümler etdiler, üpjünçilik konwoýlaryny pusgulara saldylar we ýapon harby operasiýalaryna päsgel bermek üçin demir ýol liniýalaryny weýran etdiler. Mysal üçin, 1931-nji ýylyň oktýabr aýynda Günorta Lýaoningde meýletinçileriň kiçi bir topary ýapon harby otlusyna hüjüm edip, ýaraglary we enjamlary ýok etdiler we Ýaponiýa äkidilýän hytaýly tussaglary boşatdylar. Li Dawei atly öňki demir ýol işgäri tarapyndan ýolbaşçylyk edilen bu batyrgaý hüjüm, uzakdaky öwrümde otlunyň relsini çykarmak üçin ýollar baradaky ýakyn bilimlerini ulandy. Şol ýylyň dekabr aýynda Jilin welaýatynda meýletinçiler Çançundaky ýapon garnizonyna utgaşdyrylan hüjüm etdiler we şäheriň käbir böleklerini wagtlaýynça yzyna aldylar, soňra bolsa Ýaponiýanyň ýokary ot güýji sebäpli yza çekilmäge mejbur boldular. Garşylyk görkezen söweşijiler kazarmanyň ok-däri ammaryny strategik taýdan nyşana aldylar we ony kerosin we aýna çüýşelerden ýasalan öýde ýasalan ýakyjy enjamlar bilen ýakdylar.

Bu meýletin goşunlary aýratyn ajaýyp eden zat, ýaraglaryň, azyk önümleriniň we lukmançylyk serişdeleriniň ýetmezçiligine garamazdan, diri galmak we hereket etmek ukybydy. Köp meýletinçiler köne tüpeňler, gylyçlar ýa-da hatda oba hojalyk gurallary bilen söweşdiler, beýlekileri bolsa ýerli jemgyýetlerden azyk we egin-eşik üçin berlen sowgatlara bil bagladylar. Ýerli daýhanlar köplenç meýletinçilere başpana berdiler, olary ýapon patrullaryndan gizlediler we az hasyllaryny paýlaşdylar. Ýanji sebitinde oba ýaşaýjylary öýleriniň aşagynda ýerasty tunelleriň ulgamyny gazyp, söweşijileriň dynç alyp we sagalyp biljek gizlin bunkerleri döretdiler. Okuwly we özbaşdak öwrenen lukmanlar we şepagat uýalary gowaklarda ýa-da taşlanan jaýlarda wagtlaýyn hassahanalar gurup, ýaralanan esgerleri çäkli lukmançylyk enjamlary bilen bejerdiler. Pekin Bileleşigi lukmançylyk kollejiniň uçurymy doktor Wang Meýling däp bolan hytaý otlaryny ulanyp, anesteziýa girizdi we sterilizirlenen aşhana enjamlary bilen jany halas ediji operasiýalary geçirdi.

Talyplar we intellektuallar hem garşylyk görkezmekde möhüm rol oýnadylar. Şenýan we Harbin ýaly şäherlerde uniwersitet talyplary basyp alyşlara garşy propaganda ýaýratmak üçin gizlin toparlary guradylar. Olar ýapon rehimsizliklerini jikme-jik beýan edýän bukletleri paýladylar, ýerasty gazetler üçin makalalar ýazdylar we protestleri we ýapon harytlaryna boýkotlary meýilleşdirmek üçin gizlin duşuşyklar geçirdiler. Mysal üçin, Harbin Tehnologiýa Institutyndaky "Gar bölejikleri jemgyýeti" gadagan edilen edebiýaty bikanun geçirmek üçin çylşyrymly kod ulgamyny işläp düzdi. Olar rewolýusiýa goşgularyny tüwi kagyzyna çap etdiler, olary suwda eredip, soňra duýgudaş çap edijiler tarapyndan gaýtadan düzüp bolýardy. Şeýle hem köp talyp mekdeplerini taşlap, meýletinçi goşunlara goşuldylar we bilimlerini strategiýa, aragatnaşyk we logistika üçin ulandylar. Şenýan Tehnologiýa Institutyndan inženerçilik talyplarynyň topary taşlanan metal turbalary we gara poroşoky ulanyp, birnäçe mina döretdiler we partizan hüjümleriniň netijeliligini ep-esli ýokarlandyrdylar.

Aýallar garşylyk hereketiniň ýene bir möhüm bölegidi. Köp aýallar meýletin goşunlara şepagat uýalary ýa-da habarçylar hökmünde goşulan bolsalar, beýlekileri bu işe goldaw bermek üçin öz guramalaryny döretdiler. Lýaoning welaýatynda bir topar aýallar meýletin goşunlar üçin serişde toplaýan, esgerler üçin eşik tikýän we söweşýänleriň maşgalalaryna ideg edýän "Demirgazyk-Gündogar Aýallaryň Ýaponlara Garşy Halas Ediş Assosiasiýasy" döretdiler. Assosiasiýanyň lideri Madam Žao özboluşly pul toplamak usulyny oýlap tapdy: ol aýallar jemgyýetçilik meýdançalarynda ýygnanyp, goşunlar üçin sweter örüp, her tikin sadaka aňladýan "sessiz protestleri" gurnady. Aýallar şeýle hem öý hojalykçylary we bazar satyjylary hökmünde öz rollaryny ulanyp, ýapon goşunlarynyň hereketleri barada maglumat toplamak we ony garşylyk liderlerine ýetirmek üçin maglumat toplamakda möhüm rol oýnadylar. Mukdende (häzirki Şenýan) Nanmen bazaryndaky aýal satyjylaryň ulgamy ýapon patrul tertipleri barada maglumat bermek üçin el signallarynyň we kodlaşdyrylan söhbetdeşlikleriň çylşyrymly ulgamyny döretdi.

Demirgazyk-Gündogar Hytaý halkynyň garşylyk görkeziş tagallalary ýapon okkupasiýasyna uly täsir etdi. Olar ýapon goşunlaryny derrew sebitden çykaryp bilmeseler-de, Kwantung goşunyny garşylygy basyp ýatyrmaga uly serişdeleri gönükdirmäge mejbur etdiler we Ýaponiýanyň giňelmek meýilnamalaryny haýalladylar. Ýaponiýanyň harby arhiwlerinden alnan maglumatlara görä, 1933-nji ýyla çenli Mançžuriýada partizanlara garşy operasiýalarda 30 müňden gowrak esger gatnaşypdyr. Şeýle hem, olar Hytaýyň ähli ýerinde adamlary milli garşylyk hereketine goşulmaga ylhamlandyrdy we 1937-nji ýylda başlajak Ýaponiýa garşy giň garşylyk urşunyň esasyny goýdy. Demirgazyk-Gündogar meýletinçileriniň gahrymançylykly işleri gizlin ýaýradylan "Garşylyk hekaýalary" atly kitapçalarda beýan edildi, bu kitapçalar Hytaýyň Milli Rewolýusiýa Armiýasyna täze gelenler üçin hökmany okamaga öwrüldi.

Häzirki wagtda bu raýat garşylyk görkezen söweşijileriň hekaýalary 18-nji sentýabr wakasynyň mirasynyň möhüm bölegidir. Olar bize iň garaňky döwürlerde-de, ýönekeý adamlaryň dogry zady goramak güýjüne eýedigini ýatladýar. Şeýle hem, olar zulumyň öňünde jemgyýetiň, raýdaşlygyň we batyrlygyň möhümdigini nygtaýarlar - bu habar häzirki wagtda dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýan adamlar üçin möhüm bolup galýar. Çançunda ýakynda açylan Mançžur garşylyk ýadygärliginde partizan tunelleriniň nusgalary we esasy söweşleriň golografiki rekonstruksiýalary ýaly interaktiw eksponatlar bar, bu bolsa bu gahrymançylykly hekaýalaryň geljekki nesillere ylham bermegini dowam etdirmegini üpjün edýär.


Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 18-nji sentýabry