Senagatda ulanylýan seolit
1, Klinoptilolit
Dag jynslarynyň ykjam gurluşyndaky klinoptilolit esasan radial plastinka toplumynyň mikro görnüşinde bolýar, gözenekleriň ösen ýerinde bolsa, ini 20 mm-e we galyňlygy 5 mm-e çenli, ujunda takmynan 120 gradus burç bilen bitewi ýa-da bölekleýin bitewi geometrik görnüşli plastinka kristallary emele gelip bilýär we olaryň käbiri almaz plastinkalar we zolaklar görnüşinde bolýar. EDX spektri Si, Al, Na, K we Ca-dan ybaratdyr.
2, Mordenit
SEM-iň häsiýetli mikrostrukturasy süýümli, süýümli göni ýa-da biraz egri görnüşli, diametri takmynan 0,2 mm we uzynlygy birnäçe mm. Ol awtigen mineral bolup biler, ýöne üýtgedilen minerallaryň daşky gyrasynda hem görünýär, ol radial görnüşde süýümli seolite bölünýär. Bu görnüşli seolit üýtgedilen mineral bolmaly. EDX spektri esasan Si, Al, Ca we Na-dan ybarat.
3, Kalsit
SEM-iň häsiýetli mikrostrukturasy tetragonal triaoktaedralardan we dürli polimorflardan ybarat bolup, kristall tekizlikleri esasan 4 ýa-da 6 taraply görnüşler hökmünde görünýär. Dänejikleriň ululygy birnäçe onlarça mm-e ýetip biler. EDX spektrinde Si, Al, Na elementleri bar we az mukdarda Ca bolup biler.
seolit
Olaryň köp görnüşi bar we eýýäm 36-sy açyldy. Olaryň umumy aýratynlygy, olaryň iskele ýaly gurluşa eýe bolmagydyr, bu bolsa kristallarynyň içinde molekulalar iskele ýaly birleşip, ortasynda köp boşluklary emele getirýändigini aňladýar. Bu boşluklarda henizem köp suw molekulalary bar bolany üçin, olar gidratlanan minerallardyr. Bu çyglylyk ýokary temperaturalara sezewar edilende, meselem, ot bilen ýakylanda, köp seolitler giňelýär we gaýnaýan ýaly köpürýär. Seolit ady şundan gelip çykýar. Dürli seolitleriň dürli görnüşleri bar, meselem, adatça ok kristallary bolan seolit we seolit, plastinka ýaly seolit we seolit, şeýle hem iňňe ýaly ýa-da süýümli seolit. Dürli seolitler içi arassa bolsa, reňksiz ýa-da ak bolmaly, ýöne içine başga garyndylar garyşsa, dürli açyk reňkleri görkezer. Seolitiň hem aýna ýaly ýalpyldawugy bar. Seolitdäki suwuň çykyp biljekdigini bilýäris, ýöne bu seolitiň içindäki kristal gurluşyna zyýan ýetirmeýär. Şonuň üçin ol suwy ýa-da beýleki suwuklyklary gaýtadan özüne siňdirip bilýär. Şeýlelik bilen, bu seolit ulanýan adamlaryň hem häsiýetine öwrüldi. Biz seoliti gaýtadan işlemek wagtynda öndürilýän käbir maddalary bölmek üçin ulanyp bileris, bu bolsa howany guradyp, käbir hapa maddalary özüne siňdirip, spirti arassalap we guradyp biler we ş.m.
Seolit adsorbsiýa, ion alyş-çalyş, kataliz, kislota we gyzgynlyga garşylyk ýaly häsiýetlere eýedir we adsorbent, ion alyş-çalyş serişdesi we katalizator hökmünde giňden ulanylýar. Şeýle hem, ony gaz guratmakda, arassalamakda we hapa suwlary arassalamakda ulanyp bolýar. Seolitiň iýmitlik gymmaty hem bar. Iýme 5% seolit poroşogyny goşmak guşlaryň we mallaryň ösüşini çaltlaşdyryp, olary güýçli we täze edip, ýumurtga öndürmek derejesini ýokarlandyryp biler.
Seolitiň gözenekli silikat häsiýetleri sebäpli kiçi gözeneklerde belli bir mukdarda howa bar, ol köplenç gaýnamagyň öňüni almak üçin ulanylýar. Gyzdyrylanda kiçi deşigiň içindäki howa çykyp, gazlaşdyryjy ýadro hökmünde hereket edýär we olaryň gyralarynda we burçlarynda kiçi köpürjikler aňsatlyk bilen emele gelýär.
Suw hojalygynda
1. Balyk, krewetka we leňňeçler üçin iýmit goşundysy hökmünde. Seolit balyklaryň, krewetkalaryň we leňňeçleriň ösüşi we ösmegi üçin zerur bolan dürli hemişelik we mikroelementleri öz içine alýar. Bu elementler esasan çalşyp bolýan ion ýagdaýynda we ereýän duz görnüşlerinde bolýar, olar aňsatlyk bilen siňdirilýär we ulanylýar. Şol bir wagtyň özünde, olar biologik fermentleriň dürli katalitik täsirlerine hem eýedirler. Şonuň üçin, seolitiň balyk, krewetka we leňňeç iýminde ulanylmagy metabolizmi höweslendirmek, ösüşi höweslendirmek, kesellere garşy durmagy ýokarlandyrmak, ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak, haýwanlaryň beden suwuklyklaryny we osmotik basyşyny kadalaşdyrmak, kislota-esas deňagramlylygyny saklamak, suwuň hilini arassalamak we belli bir derejede kömelek garşy täsir etmek ýaly täsirlere eýedir. Balyk, krewetka we leňňeç iýminde ulanylýan seolit poroşogynyň mukdary, adatça, 3% bilen 5% aralygyndadyr.
2. Suwuň hilini arassalamak üçin serişde hökmünde. Seolitiň özboluşly adsorbsiýa, süzgüç, kationlaryň we anionlaryň alyş-çalyşy, şeýle hem köp sanly gözenek ölçegleri, birmeňzeş turba şekilli gözenekleri we uly içki ýüzüniň gözenekleri sebäpli katalitik netijeliligi bar. Ol suwdaky ammiak azotyny, organiki maddalary we agyr metal ionlaryny özüne siňdirip, howuzuň düýbündäki wodorod sulfidiniň zäherliligini netijeli azaldyp, pH gymmatyny kadalaşdyryp, suwda ereýän kislorody köpeldip, fitoplanktonun ösmegi üçin ýeterlik uglerod berip, suwuň fotosinteziniň intensiwligini ýokarlandyryp, şeýle hem gowy mikroelement döküni bolup biler. Balykçylyk howuzuna çalynýan her bir kilogram seolit 200 millilitr kislorod getirip biler, ol suwuň hiliniň ýaramazlaşmagynyň we balyklaryň suwda ýüzmeginiň öňüni almak üçin mikroköpükler görnüşinde ýuwaş-ýuwaşdan bölünip çykýar. Seolit poroşogyny suwuň hilini gowulandyryjy serişde hökmünde ulananda, doza her gektara bir metr suw çuňlugynda, goşmaça takmynan 13 kilogram ulanylmalydyr we tutuş howuza sepilmelidir.
3. Balykçylyk howuzlaryny gurmak üçin material hökmünde ulanyň. Zeolitiň içinde köp gözenekler we örän güýçli adsorbsiýa ukyby bar. Balykçylyk howuzlaryny abatlamakda adamlar howuzuň düýbüni goýmak üçin sary çäge ulanmak däp bolan endiklerini taşlaýarlar. Onuň ýerine, aşaky gatlaga sary çäge goýulýar we suwdaky zyýanly maddalary adsorbsiýa edip bilýän we anionlary we kationlary çalyşmaga ukyply gaýnag daşlar ýokarky gatlaga sepilýär. Bu bolsa balykçylyk howuzunyň reňkini ýylyň dowamynda ýaşyl ýa-da sary ýaşyl saklap, balyklaryň çalt we sagdyn ösmegine ýardam edip, akwakulturanyň ykdysady peýdasyny ýokarlandyryp biler.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 4-nji dekabry
